5510 SAYILI KANUN'DA SGK TARAFINDAN İŞVERENLERE VERİLECEK İDARİ PARA CEZALARI VE İTİRAZ YOLLARI

Getirilen hükümlerle idari para cezalarının artırılması ve denetim elemanlarının denetimlerinde zorluk çıkaranlarla, istenilen belgeleri vermeyen bankalar ve kamu kuruluşlarına, döner sermayeli kuruluşlarla diğer gerçek ve tüzel kişilere idari para cezası uygulaması yürürlüğe konularak, kayıt dışı istihdamla mücadelede idari para cezası vasıtasıyla caydırıcılık yaratılmak istenmiştir.

GİRİŞ:
Bu makalede, 5510 sayılı Kanunun 12.maddesine göre; 4a ve 4c kapsamında sigortalı sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kuruluşlar olarak tanımlanan işverenlere verilecek idari para cezaları ve itiraz yolları üzerinde durulmuştur.
Para cezası; yasa kuralının ihlali sonucu bir miktar paranın devlete ödenmesi şeklinde tanımlanabilir. Adli makamlar tarafından verilen cezalara “adli para cezaları”, idari makamlar tarafından verilen cezalara da “idari
para cezaları” denilmektedir.İş Kanunu’nda olduğu gibi 5510 sayılı Kanun’da yer alan cezaların tamamı idari para cezası niteliğindedir.
5510 sayılı Kanun’da öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere, aynı kanunun 102. maddesi  ereğince, fiil tarihinde geçerli olan ve Asgari Ücret Komisyonu’nca 16 yaşından büyük işçiler için tespit edilen aylık asgari ücret dikkate alınarak idari para cezası uygulanması gerekmektedir.
Buna göre, 1.1.2009 ile 30.06.2009 tarihleri arasında işlenen fiiller için 666.00 TL, 1.7.2009 ile 31.12.2009 tarihleri arasında işlenen fiiller için  693.00 TL esas alınarak idari para cezası uygulanacaktır.İdarî para cezaları hakkında, 5510 sayılı ve 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu’nda hüküm bulunmayan hallerde 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır .

1.İŞYERİ BİLDİRGESİNE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI


İşyeri bildirgesinin verilmemesi veya geç verilmesi, işverenin bu kanundan doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. 5510 sayılı Kanun, işyerinin bildirilmesi ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında 102. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince idari para cezası uygulanacağı belirtilmiştir (md. 11).Cezası,
Kamu idareleri ile bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin üç katı tutarında,
Diğer defter tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin iki katı tutarında Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için asgari ücretin bir katı tutarında idari para cezasıdır.
Yapılan bu düzenleme ile sosyal güvenlik reformu öncesindeki uygulamaya benzer bir düzenleme getirilmektedir.

2. SİGORTALI İŞE GİRİŞ BİLDİRGESİNE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI:


Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sigortalıyı kuruma bildirmemek, idari suçtur.Kanuna göre, kuruma internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya kanunda belirtilen süre içinde vermeyenlere her bir sigortalı için, aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır.
Kanun, sigortalıların kendisini bildirmesi ile kamu idarelerinin çalıştırdıkları  sigortalıları bildirmesi ile ilgili yü-
kümlülüklerin yerine getirilmemesini idari para cezalarının dışında tutarken, maddenin diğer fıkralarındaki yü-
kümlülükler için 102. maddedeki idari para cezalarının uygulanacağını belirtmiştir.Ayrıca 5510 sayılı Kanun, sigortalıların bildirilmesi ile ilgili yükümlülükler getirdiği kurum ve kuruluşlar için de idari para cezası Uygulamasını getirmiştir (m.102). Nitekim, 4/b kapsamındaki sigortalıları kayıt ve tescil eden kurum ve Kuruluşlar ile vergi daireleri sigortalıları bildirme yükümlülüklerini yerine getirmeze, bir aylık asgari ücret
tutarında para cezası ödeyeceklerdir.

3. RESEN BİLDİRME VE BİLDİRMEME DURUMUNDA İDARİ PARA CEZASI


İşverenlerin sigortalıları bildirme yükümlülüklerini Kanun’da belirtilen süre ve usuller dahilinde yerine getirmemeleri halinde, Kurum diğer belgeler yanında sigortalı işe giriş bildirgesini de resen düzenleme yetkisine sahiptir (md86). Sigortalının kayıt dışı olarak çalıştırılması Kurum denetim ve kontrol elemanlarınca yapılan denetim ve incelemeler sonucunda; 5510 sayılı Kanunun 8. maddesi kapsamında kamu idareleri ile 5411
sayılı Kanun kapsamındaki kuruluşlar, döner sermayeli kuruluşlar ve diğer gerçek ve tüzel kişilerden alınan bilgiler sonucunda veya hizmet tespitine ilişkin kesinleşen yargı kararlarına bağlı olarak tespit edilmiş olabilir (SSİY,m.19) . Bu durumda Kurum bu kişilerin sigortalılığını resen tescil eder.Resen düzenleme yetkisinin Kuruma tanınmasının amacı, sigortasız işçi çalıştırılmasını önlemektir.
Sigortalı  işe giriş bildirgesinin verilmediğinin, mahkeme kararından veya denetim; Kurum’un denetim ve
kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının
kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden  veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan  kurum ve kuruşlulardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.Yukarıda sayılan durumlardan bir yıl içinde biriyle tekrar bildirge verilmediğinin anlaşılması halinde, bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında bu defa her bir sigortalı için asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.

4. SİGORTALILIK İLİŞKİSİNİN SONA ERMESİNE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI

28.02.2009 tarih ve 5838 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle, idari para cezalarının düzenlendiği 102 inci
maddeye yapılan ilave ile; 4/a kapsamındaki sigortalıların sigortalılık ilişkisinin sona ermesi ile ilgili bildirim yü-
kümlülüğünü süresi içinde (10 gün) ve Kurum’ca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayan işverenlerin her bir sigortalı için asgari ücret tutarında idari para cezası ödemeleri hükmünü getirmiştir.

5. Prim Belgelerine İlişkin İdari Para Cezası


5510 sayılı Kanun’da, prim belgeleri asıl ve ek prim belgeleri olmak üzere iki gruba ayrılmıştır.Asıl prim belgesi, sigortalılarla ilgili aylık bilgilerin düzenlendiği aylık prim ve hizmet belgesi; ek prim belgeleri ise asıl prim belgelerine ek olarak verilen ve bu belgelerdeki eksiklikleri ve yanlışlıkları giderici bilgileri ihtiva eden her türlü belgedir.
Prim belgesinin asıl nitelikte olması halinde  Aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla  Belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin beşte biri Prim belgesinin ek nitelikte olması halinde  Aylık asgari ücretin iki katını geçememek kaydıyla her bir ek belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin sekizde biri tutarında  Ek belgenin sigortalıların otuz günden az çalıştığı nı gösteren bilgi ve belgelerin aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesi gereken süre içinde kuruma verilmemesi veya verilen bilgi ve belgelerin kurumca geçerli sayılmamasına istinaden kurumca resen düzenlenmesi durumunda aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanır.

Belgenin mahkeme kararı 


Kurum veya diğer kamu idarelerinin denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler
sonucunda veya  Bu idareler tarafından düzenlenen belgelerden hizmetleri veya kazançları  kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgisi olması halinde,  Belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında, idari para cezası verilir.
Kurum’un defter ve belge incelemeye yetkili denetim ve kontrolle görevlendirilmiş  memurları tarafından  Veya serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden,  Kurum’a bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının mal edildiği her bir ay için, Aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

6. ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMASINA İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI
Kurumun defter ve belge incelemeye yetkili denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından veya
serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden, Kurum’a bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının mal edildiği her bir ay için, aylık asgari ücretin iki katı tutarında
idari para cezası uygulanacak.

7. DEFTER VE BELGELERİ İBRAZ ETMEMEYE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI:


5510 / md. 86/2: İşveren, işyeri sahipleri, işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl
başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflas idaresi memurları ise
görevleri süresince, saklamak ve kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.
5510/ md.102/ 1-e) 86. maddesinin ikinci fıkrasındaki yükümlülüğü kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen onbeş gün içinde mücbir sebep olmaksızın tam olarak yerine getirmeyenlere; 


1. Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin oniki katı tutarında
2. Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin altı katı tutarında,
3. Defter tutmakla yükümlü değil iseler, asgari ücretin üç katı tutarında idari para cezası uygulanır.  


8. KAYIT GEÇERSİZLİĞİNE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI

Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının ebendinin 4 numaralı alt bendinde belirtilen şekilde tutulmuş defterler geçerli sayılmaz ve anılan alt bentteki geçersizlik hallerinin gerçekleştiği her bir takvim ayı için idari para cezası uygulanır. Kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdiksiz
tutulmuş defterler ile 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı vergi usul kanunu gereğince bilanço esasına göre defter tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre tutulmuş defterler geçerli sayılmaz ve bu defterlerle ilgili olarak
defter ve belgelerin ibraz edilmemesine ilişkin hükümler uygulanır.
Her bir geçersizlik hallerinde gerçekleştiği her bir takvim ayı için, aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para
cezası uygulanacaktır.Yapılan bu düzenleme ile mevcut kayıt geçersizlik hallerine benzer bir uygulama getirilmiştir.


9. AYLIK ÜCRET TEDİYE BORDROSUNA İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI

İşverenler  tarafından ibraz edilen aylık ücret tediye bordrosunda,  İşyerinin sicil numarası -Bordronun ilişkin olduğu ay  Sigortalının adı soyadı  Sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası -ücret ödenen gün sayısı Sigortalının ücreti - Ödenen ücret tutarı Ve ücretin alındığına dair sigortalının imzasının bulunması  zorunludur. Belirtilen unsurlardan herhangi birini ihtiva etmeyen (imza şartı yönünden makbuz mukabilinde veya banka kanalıyla yapılan ödemeler hariç) ücret tediye bordroları geçerli sayılmaz ve her bir geçersiz ücret tediye bordrosu için aylık asgari ücretin yarısı tutarında, idari para cezası uygulanır.

10. PRİM BELGESİNİN ASILMAMASINA İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI

Bir tür oto kontrol sağlamak üzere uygulamaya konulan prim belgelerinin işyerine asılması zorunluluğunun
kapsamı 5510 sayılı Kanun’da genişletilmiştir. Buna göre, ‘sigortalıyı çalıştıran işveren ile alt işveren ve geçici iş sözleşmesi ile sigortalıyı devir alan işveren; aylık prim ve hizmet belgesinin Kurum barkodu bulunan bir nüshasını, Kurum’a verilmesi gereken son gününü takip eden günden başlanarak müteakip belgenin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar, sigortalıların çalıştığı işyerinde, işyeri birden fazla ise her işyerinde ayrı ayrı olmak üzere, sigortalıların görebileceği bir yere asmak zorundadır.
(m.86/ 6 ve SSİY, m.109). Asılmaması durumunda asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.


11. BİLGİ VE BELGE İSTEME HAKKINA AYKIRI DAVRANAN İDARELER İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI


Devletin güvenliği ve temel dış yararlarına karşı ağır sonuçlar doğuracak haller ile özel hayat ve aile hayatının
gizliliği ve savunma hakkına ilişkin hükümler hariç, kurum tarafından istenilen bilgi ve belgeleri belirlenen süre
içinde mücbir sebep olmaksızın vermeyen kamu idareleri, bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulmuş kurum ve kuruluşlar ile diğer gerçek ve tüzel kişiler hakkında, aylık asgari ücretin beş katı tutarında, geçverilmesi halinde ise aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

12. VALİLİKLER, BELEDİYELER VE RUHSAT VERMEYE YETKİLİ DİĞER KAMU VE ÖZEL HUKUK TÜZEL KİŞİLERİNE İLİŞKİN İDARİ PARA CEZASI

Yapı  ruhsatı ve diğer tüm ruhsat veya ruhsat niteliği taşıyan işlemlerine ilişkin bilgi ve belgeler ile varsa
bunların verilmesine esas olan istihdama ilişkin bilgileri, verildiği tarihten itibaren bir ay içinde Kurum’a bildirmeyen yasal süresi içinde yerine getirmeyen Valilikler, belediyeler ve ruhsat vermeye yetkili diğer kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine, yerine getirilmeyen her bir bildirim yükümlülüğü için aylık asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanacak.

13.DENETİMİ ENGELLEME VE İDARİ PARA CEZASI

İnceleme ve soruşturma görevlerinin yerine getirilmesi sırasında,  İşverenler, sigortalılar, işyeri sahipleri ve bu işle ilgili diğer kişiler görevlerini yapmasına engel olamazlar, engel olanlar hakkında eylemleri bir başka suç oluşturursa dahi, asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır.  Görevlerini yapmasını engellemek amacıyla cebir ve tehdit kullanan işverenler, sigortalılar işyeri sahipleri ve bu işle ilgili diğer kişiler fiil daha ağır bir cezayı gerektiren ayrı bir suç teşkil etmediği taktirde Türk Ceza Kanununun 265.maddesinin ikinci fıkrasına alt aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.Bu suçu işleyenler hakkında ayrıca asgari ücretin on katı tutarında idari para cezası uygulanır.

İdari Para Cezasında İndirim:

Mahkeme kararına, kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer
kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelere ya da kamu idarelerinden alınan belgelere istinaden düzenlenenler hariç olmak üzere, işyeri ve işe giriş bildirgelerinin yasal süresi geçtikten sonra ilgililerce kendiliklerinden verilmesi halinde, cezalar üçte ikisi oranında uygulanır. Kuruma  itiraz edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde peşin ödenmesi halinde, bunun dörtte üçü tahsil edilir.

İdari Para Cezalarına İtiraz ve Dava Yolu:


İdari para cezaları ilgiliye tebliğ ile tahakkuk eder.  Tebliğ  tarihinden itibaren onbeş gün içinde kuruma ya da kurumun ilgili hesaplarına yatırılır veya aynı süre içerisinde kuruma itiraz edilebilir.İtiraz takibi durdurur.  Kurumca itirazı reddedilenler, kararın kendilerine tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilirler. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde, idari para cezası kesinleşir.

SONUÇ:


Getirilen hükümlerle idari para cezalarının artırılması ve denetim elemanlarının denetimlerinde zorluk Çıkaranlarla, istenilen belgeleri vermeyen bankalar ve kamu kuruluşlarına, döner sermayeli kuruluşlarla diğer
gerçek ve tüzel kişilere idari para cezası uygulaması yürürlüğe konularak, kayıt dışı istihdamla mücadelede
idari para cezası vasıtasıyla caydırıcılık yaratılmak istenmiştir.

Kaynaklar: Tezel, Ali (2009), Sosyal Güvenlik Reformu; Kurt, Resul (2009), Sosyal
Güvenlik Reformu Rehberi ; Alper, Yusuf (2009) Sosyal Güvenlik Hukuku Ders Notları;
Sosyal Güvenlik Uzmanlığı Sertifika Programı Eğitim Notları (Tiem Eğitim Danışmanlık)